Stamgroep en groepsgrootte in de kinderopvang

Kinderen hebben een vaste groep nodig: dezelfde kinderen, dezelfde ruimte, dezelfde gezichten. Daarom vraagt het Besluit kwaliteit kinderopvang dat de dagopvang werkt met stamgroepen en de buitenschoolse opvang met basisgroepen, elk met een maximale grootte. In dit artikel lees je hoe groot een groep mag zijn, in hoeveel ruimtes een kind mag komen, wanneer een kind tijdelijk naar een andere groep mag en hoe het zit met activiteiten buiten de groep.

Begrippen

Artikel 1 van het Besluit geeft drie definities:

• Stamgroep: een vaste groep kinderen in de dagopvang.
• Stamgroepruimte: de binnenspeelruimte waar de stamgroep hoofdzakelijk aanwezig is.
• Basisgroep: een vaste groep kinderen in de buitenschoolse opvang.

Een stamgroep is dus een groep kinderen, een stamgroepruimte een lokaal. Dat onderscheid doet ertoe, want sommige regels gaan over de groep en andere over de ruimte.

De stamgroep in de dagopvang

De dagopvang vindt plaats in stamgroepen, en een kind wordt opgevangen in één stamgroep (artikel 9, lid 1). Je vertelt de ouders en het kind tot welke stamgroep het kind behoort en welke beroepskrachten op welke dag aan die stamgroep zijn toegewezen (lid 3). Hoeveel vaste beroepskrachten een kind mag hebben, lees je in mentor en vaste gezichten.

Elke stamgroep heeft een eigen vaste stamgroepruimte (artikel 10, lid 2). Het kindercentrum heeft ten minste 3,5 m² binnenspeelruimte per aanwezig kind. Andere binnenruimtes die geschikt zijn om te spelen, zoals een speelhal of atelier, worden naar evenredigheid over de groepen verdeeld. Buiten is er ten minste 3 m² buitenspeelruimte per aanwezig kind (lid 3).

Maximale groepsgrootte in de dagopvang

De maximale grootte van een stamgroep volgt uit tabel 1 in bijlage 1 van het Besluit (artikel 9, lid 2). Dat is dezelfde tabel waarmee je de beroepskracht-kindratio bepaalt. Het hoogste aantal kinderen dat de tabel per leeftijdsopbouw noemt, is het maximum van de groep:

Een stamgroep telt dus nooit meer dan 16 kinderen, en een babygroep nooit meer dan 12. In gemengde groepen met baby's hangt het toegestane aantal baby's ook af van het aantal beroepskrachten. Zo mag een groep van 0 tot 4 jaar met drie beroepskrachten 14 kinderen hebben met ten hoogste 8 baby's, 15 met ten hoogste 5, of 16 met ten hoogste 3. Met vier beroepskrachten zijn het 16 kinderen met ten hoogste 8 baby's.

Voorbeeld: een verticale groep

De stamgroep Egeltjes is een groep van 0 tot 4 jaar. Op dinsdag zijn er 16 kinderen, van wie 4 baby's, met drie beroepskrachten. Bij drie beroepskrachten mogen er 16 kinderen zijn als er ten hoogste 3 baby's bij zijn; met 4 baby's is het maximum 15. Er zijn twee oplossingen: een vierde beroepskracht inzetten (dan mogen het er 16 zijn met ten hoogste 8 baby's), of een kind minder plaatsen op dinsdag. Reken daarna ook de ratio na met rekenregel 1, want er zijn baby's in de groep.

Combinatiegroepen dagopvang en bso

Combineer je een stamgroep met een basisgroep van de bso, dan volgt de maximale groepsgrootte uit bijlage 1, onderdeel c (artikel 9, lid 10). Dat onderdeel verwijst naar tabel 1 en de rekenregels van de dagopvang, waarbij een kind van 4 jaar of ouder meetelt als een kind van 3 tot 4 jaar.

Ten hoogste twee stamgroepruimtes per week

Een kind maakt in een week gebruik van ten hoogste twee verschillende stamgroepruimtes (artikel 9, lid 6). Komt een kind op maandag en woensdag naar de Egeltjes en op vrijdag in de ruimte van de Vlinders, dan zijn dat er twee. Een derde ruimte in dezelfde week mag niet, behalve in de uitzonderingen hieronder.

Tijdelijk in een andere stamgroep

Soms past een kind tijdelijk niet in de eigen groep, bijvoorbeeld bij een extra dag of als de groep op een bepaalde dag vol is. Dan mag het kind in één andere stamgroep worden opgevangen, als aan drie voorwaarden is voldaan (artikel 9, lid 9):

1. De ouders hebben vooraf schriftelijk toestemming gegeven.
2. Het gaat om een periode die jij en de ouders samen afspreken.
3. Het is één andere stamgroep, niet een wisselende.

Tijdens die periode mag je afwijken van de vaste gezichten en het maximum van twee stamgroepruimtes (lid 4 tot en met 6). De maximale groepsgrootte van de andere stamgroep blijft gelden.

Voorbeeld: een ruildag

Sanne zit op maandag en dinsdag bij de Egeltjes. Haar ouders vragen voor de komende maand een extra donderdag, maar de Egeltjes zijn op donderdag vol. De Vlinders hebben ruimte. Voordat Sanne de eerste donderdag komt, tekenen haar ouders een toestemming voor opvang bij de Vlinders van 1 tot en met 30 november. Zonder die handtekening vooraf mag Sanne niet naar de Vlinders, ook niet als de ouders mondeling akkoord zijn.

Activiteiten buiten de stamgroep en opendeurenbeleid

Veel kinderdagverblijven laten kinderen ook buiten de eigen groep spelen: met de deuren open, in een gezamenlijke speelhal of bij een uitstapje. Dat mag, mits het pedagogisch beleidsplan de aard en de organisatie van die activiteiten beschrijft (artikel 3, lid 3, onder b). Tijdens zulke activiteiten:

• gelden de eis van één stamgroep en de maximale groepsgrootte niet (artikel 9, lid 7);
• telt een andere ruimte die het kind gebruikt niet mee voor de twee stamgroepruimtes (artikel 9, lid 7).

Staat de activiteit niet in je beleidsplan, dan geldt deze uitzondering niet. Beschrijf dus concreet welke activiteiten het zijn, wanneer ze plaatsvinden en hoe kinderen weer bij hun eigen groep terugkomen.

Flexibele opvang

Voor een kind dat volgens de overeenkomst op dagen komt die per week verschillen, gelden de eis van één stamgroep, de vaste gezichten en het maximum van twee stamgroepruimtes niet (artikel 9, lid 8). Het gaat om wat in de overeenkomst staat: een kind met vaste dagen dat eens een dag ruilt, valt hier niet onder. De maximale groepsgrootte geldt voor flexkinderen gewoon.

De basisgroep in de bso

De buitenschoolse opvang vindt plaats in basisgroepen, en een kind wordt opgevangen in één basisgroep (artikel 18, lid 1). Een basisgroep bestaat uit ten hoogste 30 kinderen (lid 2). Een eigen vaste ruimte per basisgroep vraagt het Besluit niet; wel ten minste 3,5 m² binnenspeelruimte en 3 m² buitenspeelruimte per aanwezig kind (artikel 19).

De regels lijken op die van de dagopvang:

• Verlaten kinderen de basisgroep voor activiteiten die het pedagogisch beleidsplan beschrijft (artikel 12, lid 3, onder b), dan gelden de eis van één basisgroep en het maximum van 30 niet (artikel 18, lid 3).
• Met vooraf gegeven schriftelijke toestemming van de ouders mag een kind voor een afgesproken periode in één andere basisgroep worden opgevangen (artikel 18, lid 4).
• Op schoolvrije dagen mag opvang die kindercentra overstijgt plaatsvinden in een bso-voorziening, zonder aparte overeenkomst met de ouders (artikel 18, lid 6). De eis van één basisgroep en de regel over een andere basisgroep gelden dan niet (lid 7).

Let op: de maximale groepsgrootte geldt per basisgroep, maar de beroepskracht-kindratio reken je bij de bso uit over het hele kindercentrum.

Veelgemaakte fouten

• Extra personeel inzetten om de groep te vergroten. Een extra beroepskracht maakt de ratio ruimer, maar een stamgroep telt nooit meer dan 16 kinderen, en een babygroep nooit meer dan 12. Groepsgrootte en ratio zijn twee aparte toetsen.
• Het aantal baby's vergeten. In een groep van 0 tot 4 jaar met drie beroepskrachten hangt het maximum af van het aantal baby's. Een nieuwe baby kan de groep te groot maken, ook als het totaal niet verandert.
• Toestemming achteraf. De schriftelijke toestemming voor een andere stamgroep moet er vóór de eerste dag zijn, met een afgesproken periode. Een open toestemming voor "als het nodig is" past daar slecht bij.
• Een derde stamgroepruimte. Een kind met een vaste groep dat op een ruildag in een derde lokaal terechtkomt, zonder dat de uitzondering van lid 9 is vastgelegd, gaat over de grens van twee.
• Opendeurenbeleid zonder beleidsplan. Speelt de hele locatie dagelijks door elkaar, maar staat dat niet in het pedagogisch beleidsplan, dan gelden de vaste groep en de groepsgrootte gewoon.