Kun je gastouder zijn zonder gastouderbureau?

Veel mensen die thuis kinderen willen opvangen, vragen zich af of dat ook zonder gastouderbureau kan. Het korte antwoord: als geregistreerde gastouder niet. Gastouderopvang is in de wet gedefinieerd als opvang via een gastouderbureau. Wie zonder bureau opvangt, is geen gastouder in de zin van de Wet kinderopvang, en de ouders krijgen geen kinderopvangtoeslag. In dit artikel lees je waarom, en welke vormen van opvang wel zonder bureau kunnen.

Wat de wet onder gastouderopvang verstaat

Artikel 1.1 van de Wet kinderopvang definieert gastouderopvang als kinderopvang die onder meer:

• plaatsvindt door tussenkomst van een geregistreerd gastouderbureau;
• plaatsvindt in een gezinssituatie, door een ander dan de ouder;
• bestaat uit de gelijktijdige opvang van ten hoogste zes kinderen.

Een gastouder is volgens dezelfde wet degene van 18 jaar of ouder die gastouderopvang biedt. Wie op hetzelfde adres staat ingeschreven als de ouder, of personeel in dienst heeft voor de opvang, valt daar niet onder.

Het gastouderbureau is de organisatie die gastouderopvang tot stand brengt en begeleidt. Het vraagt de registratie van de gastouder aan bij de gemeente (artikel 1.45, lid 2), koppelt de gastouder in het Personenregister Kinderopvang en begeleidt de gastouder met coaching. Pas na inschrijving, registratie en koppeling mag een gastouder beginnen (artikel 1.56b, lid 4).

Zonder bureau ontbreekt dus het eerste onderdeel van de definitie. Wat je dan biedt, is geen gastouderopvang.

Gevolgen voor de kinderopvangtoeslag

Ouders krijgen kinderopvangtoeslag alleen voor opvang die is geregistreerd in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) en dus een LRK-nummer heeft. Zonder dat nummer kunnen ouders geen toeslag aanvragen, zegt de Belastingdienst.

Een gastouder komt in het LRK via een gastouderbureau: het bureau vraagt de registratie aan voor de voorziening voor gastouderopvang, de gastouder op dat adres. Zonder bureau is er geen registratie, geen LRK-nummer, en voor de ouders geen toeslag.

Voor veel ouders is dat doorslaggevend. Met toeslag betalen ze bij een laag inkomen zelf 4% van de kosten tot de maximum uurprijs; zonder toeslag betalen ze alles zelf.

Wat wel kan zonder bureau

Oppassen bij de ouders thuis

Opvang die plaatsvindt op de plek waar het kind zijn hoofdverblijf heeft, dus bij het kind thuis, valt niet onder de Wet kinderopvang, als het geen gastouderopvang is (artikel 1.1, lid 2). Een oppas of nanny die bij een gezin thuis op de kinderen past, valt daarom buiten de wet: er is geen registratie nodig, maar de ouders krijgen ook geen toeslag.

Wil je wel bij een gezin thuis werken én dat de ouders toeslag krijgen, dan kan dat als gastouder via een gastouderbureau: gastouderopvang aan huis. In dat geval hoeft volgens DUO alleen de gastouder zich in het Personenregister in te schrijven.

Onbetaald oppassen

De wet spreekt van kinderopvang als die "bedrijfsmatig of anders dan om niet" plaatsvindt. Oppassen zonder betaling, bijvoorbeeld door een grootouder of een buurvrouw die een middag inspringt, valt daar niet onder. Ook dan is er geen toeslag: de Belastingdienst noemt gratis opvang uitdrukkelijk als situatie waarin ouders geen recht op toeslag hebben.

Waarom aansluiten bij een bureau meestal de beste route is

Wie beroepsmatig kinderen wil opvangen, sluit zich in de praktijk aan bij een gastouderbureau. Dat heeft voor de gastouder en de ouders voordelen:

• de ouders krijgen kinderopvangtoeslag;
• het bureau regelt de registratie, de koppeling in het Personenregister en de begeleiding;
• de GGD inspecteert de opvang, wat ouders vertrouwen geeft.

Een gastouder mag per voorziening voor gastouderopvang bij ten hoogste twee gastouderbureaus zijn aangesloten, en tijdelijk bij drie (artikel 1.56c).

Waar je als gastouder aan moet voldoen

Ook via een bureau gelden eisen uit het Besluit kwaliteit kinderopvang. Een gastouder:

• heeft een voor het werk passende opleiding en is gekwalificeerd voor eerste hulp aan kinderen (artikel 25, lid 2);
• volgt ten minste zeven uur per jaar permanente educatie en ten minste drie uur coaching per gastouderbureau (artikel 25, lid 1);
• vangt maximaal zes kinderen tot 13 jaar tegelijk op, eigen kinderen tot 8 jaar meegerekend (artikel 28).

Van die zes kinderen zijn er ten hoogste vijf jonger dan 4 jaar, daarvan ten hoogste vier jonger dan 2 jaar, en daarvan ten hoogste twee jonger dan 1 jaar.

Daarnaast schrijven de gastouder en de volwassen huisgenoten zich in het Personenregister Kinderopvang in, met een VOG die bij inschrijving niet ouder is dan twee maanden.

Een eigen gastouderbureau beginnen?

Een gastouderbureau is zelf een geregistreerde organisatie, met eigen kwaliteitseisen: een pedagogisch beleid, een beleid voor veiligheid en gezondheid, de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers voor de coaching van gastouders, en toezicht door de GGD. Dat is een onderneming op zich, en geen manier om als gastouder het bureau te omzeilen.